Büyük izlemek için tıklayın

* Anne ve babaya düşen en önemli görev masalı sabırla okumak ya da anlatmaktır. Çocuğunuz aynı masalı beş kere istediyse beş kere okumak zorundasınız.

* Şiddet içeren kitapları okumayın.

* Kitaptaki resimler üzerine konuşun; ama ilk önce çocuğunuzun fikrini alın.

* Mimiklerinizi canlı tutun. Bir tiyatro sanatçısı gibi davranmanız gerekmiyor elbette; ama en azından el kol hareketleriyle canlılık kazandırabilirsiniz.

* Masalı her gün okumayı alışkanlık haline getirin.

* Masalı, kapıyı açmak, yemeğin altını kapatmak için kestiğinizde ve sayfayı çevirirken çocuğunuzu “Ay! Bakalım neler olmuş?” şeklinde cümleler kurarak meraklandırın.

* Masalı çocuğunuz oyun oynamaktan yorulduğu zamanlarda okumak daha iyi netice verir.

* Çocuğunuzun okuduğunuz masal üzerinde düşünmesini sağlayın. Sorularınıza cevap verirken ne demek istediğini tam olarak anlatamıyorsa bile sakın “ne dediğini hiç anlamadım” gibi bir cümle kurmayın. Başınızla onu onaylayın ve masalın ana fikrini anlatın.

* Çocuğunuzun bir kitabı okumasını istiyorsanız, asla emretmeyin. “Şöyle bir kitap okudum. Çok güzeldi. Senin de okumanı isterdim.” deyip kitabı çocuğunuzun odasına bırakın ve çıkın. Emin olun ki çocuğunuz o kitabı okuyacaktır.

* Kitap okuma saatlerini kendiniz için de bir zevk haline getirin. Yerlere minderler koyun, meyve tabakları hazırlayın ve çocuklarla aynı hizada oturmaya dikkat edin.

* Masal kahramanını tarif ederken “aynı senin gibi” ya da “teyzene çok benziyor” gibi cümleler kullanırsanız çocuğunuzun hayal gücünü sınırlamış olursunuz.

* Bütün enerjinizle orada olun. Çocuklar sizin masalı sıkılarak anlattığınızı anında fark ederler. Çocuğunuz uyumak üzereyse yumuşak, hareketliyse canlı bir ses tonu kullanın. Kelimeleri ne çok yayın ne de çok hızlı okuyun. Çocuğunuzun algılama düzeyini kontrol edin.

1- Bütün öğrencilere aynı elif-bâ’yı okutmaya çalışın.2- Elif-bâ dersinde yazılı çalışma yaptırmak iyi olur.

3- Harflerin elif, be, cim, sad gibi isimleri üzerinde fazla yoğunlaşmayıp harekelerle okunuşa (sesli okumaya ve sesi fark ettirmeye) geçin.

4- Harekelerle beraber harflerin başta ortada ve sonda yazılışlarını da verin.

5- Kelime öğretimine önce harfleri ayrı yazılan kelimelerden başlayın, sonra da bitişik kelimelere geçin. Bitişken harflerden oluşan kelimeleri önce ayrı ayrı yazılmış olarak sonra da bitişik yazılmış olarak okutun.

6- Cezm öğretilirken bütün harflerin üstün, esre ve ötre harekeli elif ile cezimli okunuşunu öğretin.(eb, ib, üb, et, it, üt…) Sonra da örneklere geçin.

7- Medlerin öğretiminde önce bütün harfler elif, vav ve yâ medli okutup (ââ, îî, ûû, bââ, bîî bûû, tââ, tîî, tûû…) sonra da örneklere geçin.

8- Şeddelerin öğretiminde aynı sistemi kullanınız. Önce bütün harfleri şeddeli öğretip (ebbe, ibbe, übbe, ette, itte, ütte, …) sonra da örneklere geçin.

9- Harekeler, cezm, medler ve şedde ile ilgili alıştırmalarla okumayı iyice kavrattıktan sonra tenvinli okunuşlara geçin.

10- Vav ve yâ şeklinde yazılan elif, zamir, el takısı, okunmayan elif ve elif-lam, uzatma işaretleri (med işaretleri) ve mukattaa harfleriyle elif-bâ öğretimini tamamlayın.

11- Gerek görürseniz namaz dualarını da yüzüne okumaya başlamadan önce elif-bâ’dan okutabilirsiniz.

12- Öğrencilerin Kur’an okumaya geçme heyecanlarını canlı tutmak için namaz surelerini okutmayıp Fatiha ve Bakara Suresi’nin ilk ayetlerinden okutma çalışmalarına başlayın. Her bir kelimeyi koro halinde tekrar ettirin.

13- Elif-bâ okuturken harfleri mahreçleriyle beraber düzgün kavratmaya özen gösterin. Harf talimi yaptırın. Harflerin cezimli, medli ve şeddeli okunuşlarını koro halinde okutun.

14- Elif-bâ öğretiminde Kur’an okumayı bilen öğrencilerden ve gönüllülerden yardım alın.

15- Öğrencilerin ikili ya da üçlü gruplar halinde çalışmaları ve birbirlerini dinlemelerini sağlayarak en kısa sürede Kur’an’a geçmelerini sağlamaya çalışın.

16- Öğrencilerinize Kur’an-ı Kerîm öğrenme, okuma ve öğretmenin faziletiyle ilgili hadisler okuyup kısaca yorumlayın.

17- Harflerin mahrec ve telaffuzlarının düzgün öğretilmesinde CD’lerden yararlanın.

Çocuktaki zihnî gelişimin bölümlerinden biri olan dil gelişimi, çocuk tarafından ilk kelimelerin telaffuz edilmesiyle başlar. Bazı araştırmacıların tespitine göre ilk kelimeler 8-10. aylarda duyulmaktadır.(88) Fakat anlaşılabilecek ilk kelime belki de ancak 10. aydan sonradır.(89)
Genellikle çocuklar birinci yaşın sonunda konuşmaya başlamaktadırlar.(90) Hem erken, hem de düzgün konuşma yönüyle kızlar erkeklerden başarılıdır.(91)
Eski terbiye kitaplarından birinde, çocuğun dil gelişimi üç safhaya ayrılmıştır.
1. Teşebbüs ve temrin (alıştırma, exercise) devresi.
2. Kelime ve cümle devresi.
3. Cümle devresi.(92) Bu eserde, yukarıdaki safhaların hangi yaşlarda olduğuna dair bilgiye rastlayamadık, ancak Piaget’nin bu konudaki görüşleriyle konuyu bütünleştirebiliriz. Üç yaşından önce çocuk, bizzat kendi kendine konuşmayı sever. Piaget buna “Monolog döneme”‘ (kendi kendine konuşma) adını vermektedir. Bu ilk aşamadan sonra çocukta, bildiğimiz “Kollektif monolog” gözlenebilir. Çocuk belirli bir kişiye bakmadan, “Bak! veya dikkat!” diyerek konuşur. 5-6 yaşlarından itibaren ise, yavaş yavaş sosyalleşmiş dile geçiş vardır.(93)
Bir başka psikolog ise, çocuktaki dil gelişimini iki döneme ayırarak incelemektedir.(94)
1. Pasif dönem (1-2. yaş arasındaki dönem).
2. Aktif dönem (2-3. yaş arasındaki dönem).
Buna göre; pasif dönem denilen devrede, çocuk konuşulanları sadece dinler, anlamaya çalışır ve ancak anladıktan sonra konuşma çabalan gösterir. Bu devrede dikkat edilmesi gereken şey, çocuğa sevgiyle yaklaşarak, doğru ve yeterli bir şekilde konuşmaktır. Aktif dönemin başlamasıyla, çocuk eşyaya ad verme iktidarını kazanarak tek kelimelik cümlelerden, çok kelimeli cümlelere geçmeye muvaffak olacaktır. Konuşması giderek önem kazanacak ve çocuk bu dönemde uydurma kelimelerden de vazgeçecektir.(95) Dilin iyi konuşulduğu bir çevrede, üç yaşındaki bir çocuğun ortalama olarak 1000 kadar kelimeyi anlamlı olarak kullandığı tesbit edilmiştir.(96)
“Dil gelişimi açısından 3. ve 4. yaşlar özellikle önemli yıllardır; çünkü sözcükleri doğru olarak seslendirememe, kekemelik gibi konuşma bozuklukları bu yaşlarda başlar. Bu dönemde çocuğa yaşının düzeyinde iyi modeller vermek çok önemlidir.”(97)
Aile çevresinde çocuğun konuşmasının desteklenmesi, ailenin sosyo-ekonomik durumunun iyi, kültür seviyesinin yüksek olması çocuğun dil gelişimin hızlandırmakta; bunun aksi durumlar ise gelişimi yavaşlatmaktadır. Ayrıca anne sevgisi ve bakımının da dil gelişimine önemli katkısı olmaktadır. Yetiştirme yurtlarındaki çocukların dil gelişiminin, anne babası tarafından büyütülmüş çocukların dil gelişiminden daha aşağı olduğu tesbit edilmiştir.(98)
Dilin konumuz açısından önemine gelince: Bilindiği üzere dil, zihnî bir iletişimdir. Bir kişiden diğerine aktarılacak konulan ihtiva etmektedir. Ailenin dili çocuk için konuşulan dil olmakta ve buradaki mânevî hayat dile yansımaktadır. Yine ailede kullanılan dil, o ailenin dünya görüşünü de yansıtmaktadır. Mânevî hayatın ağırlık noktası dil üzerinde toplanmakta ve çocuk bu mânevî atmosfer içinde gelişip olgunlaşmaktadır.(99)
Konuyla ilgili bir âyette, “Allah sizi annelerinizin karnından hiçbir şey bilmeyen kimseler olarak çıkarmıştır.”(l00) buyurularak, her çeşit kültürel kazancın konuşma devresinden itibaren kazanıldığına işaret edilmiştir. Eğitim açısından da, çocuk için en önemli devre onun konuşmaya başladığı devredir. Çünkü çocuk artık söylenenleri anlıyor, düşüncelerini anlatabiliyor, kısacası muhatap olabiliyor demektir. Bu durum ise -kültür ve eğitim konusu kılması yönüyle- çocuğu, diğer canlılardan ayıran bir özelliktir.(101)
Hz. Peygamberin (s.a.v.) fıtrat ile ilgili hadisinin,(102) Müsned’deki varyantında da konuyla ilgili ifadelere rastlanmaktadır. “Doğan her çocuk fıtrat üzere yaratılmıştır. Konuşmaya başlayıncaya kadar bu hal üzere devam eder. Bundan sonra ebeveyni onu Yahûdi veya Hıristiyanlaştırır”(103) denilmekte ve doğuştan getirilen fıtrat hâlinin konuşma devresine kadar devam ettiğine dikkat çekilmektedir.
Çevrenin çocuk üzerindeki etkisi ve çocuğun taklide gayet elverişli olduğu(104), bugün artık bilinen bir gerçektir. Hz. Peygamber’in de çocuktaki bu özellikleri göz önünde tuttuğu görülmektedir. O, konuşma çağına gelmiş çocuklara özel bir ilgi gösterirdi. İbn Şuayb (r.a.) şöyle rivayet etmektedir: “Abdulmuttalib oğullarından bir çocuk konuşmaya başlayınca, Hz. Peygamber ona, `De ki, hiçbir evlat edinmeyen ve mülkünde hiçbir ortağı olmayan Allah’a hamdolsun.’(105) meâlindeki ayeti, yedi defa okutarak öğretirdi.”(106) Yine Hz. Peygamber’in, “Çocuklarınıza ilk öğreteceğiniz kelime `Lâilâhe illallah’ olsun.”(107) buyurarak, çocuk konuşmaya başladığı andan itibaren ona İslâm’ın özü olan Kelime-i Tevhîd’in öğretilmesini tavsiye ettiği görülmektedir.

——————————————————————————–

88. N. İbrahim Özgür, Çocuk Psikolojisi, İst 1979, s. 113.
89. Cole Morgan, age, s. 322.
90. Dalat, age, s. 51; Sorenson, age, s. 39.
91. Öıgür, age, s. 122; Gövsa, age, s. 155. Jersıld, age, s. 497.
92. Gövsa, age, ay.
93. Özcan, Gelişim Psikolojisi ders notları, s. 20-22.
94. Dodson, age, s. 72.
95. Gövsa, age, s. 154; Dalat, age, s. 52 vd.
96. Özcan, Gelişim Psikolojisi ders notlan, s. 12.
97. Yavuzer, age, s. 136.
98. Başaran, age, s. 97.
99. Özcan,Eğitim Psikolojisi Ders Notları, UÜEF, Bursa, ts., s. 21.
100. Nahl, 16/78.
101. Canan, age, s. 100. ,
102. Müslim, Kader, 23. ,:
103.Müsned, IV, 24.
104. Jacquin, age, s. 23.
105. İsrâ, 17/111.
106. Abdurrezzâk San’ânî, Musannef, Beyrut, 1970, IV, 334.
107. San’ânî, age, IV, 334, 6. no’lu dipnot.

Zekâ gelişimi çocuklarda bazı farklılıklarla birlikte genellikle, 1,5 ilâ 2 yaşlarından itibaren başlamaktadır. Bu yaştan önce görülen zekâ, zihnin bir fonksiyonu olup, zihnî gelişim ise ancak 1,5-2 yaşlarından sonra inkişâf edebilmektedir.(80)
Zekânın inkişâfıyla başlayan gelişme seyri, 4-6 yaşlarında hızlanmakta ve bu durum 15-16 yaşlarına kadar devam etmektedir. Zekâdaki bu hızlı gelişmeyi 4-6 yaşlarında belirgin bir şekilde hissetmek mümkündür.(81) Denilebilir ki, insan zekâsının yansı dört yaşına geldiğinde, üçte ikisi de altı yaşına geldiğinde teşekkül etmiş durumdadır.(82)
Kelime dağarcığındaki artış ile başlayan zekâ gelişimi,(83) en basit öğrenme olayları ve alışkanlıklar ile bu gelişim seyrine devam eder. (84)
Yapılan araştınnalarda, zekânın her çocukta aynı hızla gelişmediği görülmüştür. Bu farklılık, yaş ilerledikçe daha da artmaktadır. Bunda gerek fizikî gelişimin(85), kalıtım ve beslenmenin, gerekse çevre şartlarının rolü olmaktadır. Ailenin sosyo-ekonomik durumunun yanında, eğitim düzeyinin etkisi de unutulmamalıdır. Bütün bu faktörler yanında zekânın üstünlüğü ya da geriliğinde en büyük rolü kalıtımın oynadığını da eklemeliyiz. (86)
İki yaşlarından başlayarak çeşitli aşamalarla gelişen zekâ, bu gelişimini yirmi yaşından sonra da devam ettirmektedir. Ne var ki, ergenlik çağından sonra görülen zekâ gelişimi, pratik akıl yürütmekten çok, mücerred akıl yürütme ve kelime öğrenme şeklinde olmaktadır. (87)

——————————————————————————–

80. Egemen, age, s. 103, 104
81. Herbert Sorenson, Eğitim Psikolojisi (çev. G. Yazgan) İst. 1975, s. 52.
82. Ibrahim Canan, Hz. Peygamber’ in Sünnetinde Terbiye İst. 1982, s. 78.
83. A. Osman Özcan, Gelişim Psikolojisi Ders Notları. İn ÜEF, Malatya, ts. s. 5.
84. Sorenson, age, s. 52
85. Binbaşoğlu, age, s. 103 vd.
86. Jacquin, age, s. 101; Ayhan, age, s. 203; Yavuz age, s. 3, 197.
87. Jersıld, age, s. 568.